โดย เกษียร เตชะพีระ
ที่มา หนังสือพิมพ์มติชน ฉบับวันที่ 1 มิถุนายน พ.ศ. 2555
(เมื่อ 10 ปีก่อน ผู้เขียนได้ไปร่วมอภิปรายในงานสัมมนา 72 ปี จิตร ภูมิศักดิ์ ที่คณะอักษรศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ล่วงเลยมาถึงปัจจุบัน บันทึกคำอภิปรายดังกล่าวค่อนข้างหายากในสื่อสาธารณะ ขณะที่เนื้อหาคำอภิปรายเกี่ยวกับสภาพเงื่อนไขและชะตากรรมของปัญญาชนผู้เลือกออกนอกวงวิชาการและเข้าสู่ขบวนปฏิวัตินั้นยังอาจน่าสนใจขบคิดวิเคราะห์ต่อไปบ้างเพื่อเปรียบเทียบกับสถานการณ์ในแวดวงปัญญาชนและนักวิชาการปัจจุบัน จึงใคร่ขอนำมาเผยแพร่ใหม่ในคอลัมน์นี้)
ผมขอแบ่งการอภิปรายออกเป็น 5 หัวข้อคือ: -
1) ความไม่เป็นนักวิชาการของจิตร
2) คอกนักวิชาการที่จิตรแหก
3) บริบทของการแหกคอก
4) คอกปัญญาชนปฏิวัติ
5) บทสรุปจากในคอก
1)ความไม่เป็นนักวิชาการของจิตร
หัวข้อสัมมนาที่ผู้จัดตั้งไว้ว่า "จิตร ภูมิศักดิ์ นักวิชาการนอกคอก" ทำให้ผมนึกถึงคำพูดของเพื่อนคนหนึ่งนานมาแล้ว คือคุณสุพจน์ แจ้งเร็ว อดีตนักกิจกรรมนักศึกษาธรรมศาสตร์รุ่นใกล้เคียงกัน และปัจจุบัน (พ.ศ.2545) เป็นบรรณาธิการสำนักพิมพ์มติชน สุพจน์เคยกล่าววิพากษ์วิจารณ์ความพยายามของนักวิชาการเสรีนิยมกลุ่มหนึ่งที่มี อาจารย์ชาญวิทย์ เกษตรศิริ เป็นหัวเรี่ยวหัวแรงในการรื้อฟื้นและเน้นความสำคัญงานเขียนเชิงวิชาการของจิตรสมัยปี พ.ศ.2518-2519 หลังเหตุการณ์ 14 ตุลาฯ 2516 เช่นเรื่อง ความเป็นมาของคำสยาม ไทย ลาว และขอม และลักษณะทางสังคมของชื่อชนชาติ (พ.ศ.2519) ว่าเป็นการ "ทำให้จิตรเป็นแค่นักวิชาการ"
