".. อธิบายให้เห็นถึงศิลปะและสถาปัตยกรรมในยุคคณะราษฎร ซึ่งถูกสร้างขึ้น เพื่อทำหน้าที่เป็นสัญลักษณ์ทางการเมืองในเชิงอุดมการณ์บางอย่างที่มีลักษณะเฉพาะตัวของยุคสมัย แตกต่างจากยุคสมัยทางศิลปะก่อนหน้าและหลังจากนั้นอย่างสิ้นเชิง .."
หากจะกล่าวถึงการปฏิวัติ เมื่อวันที่ 24 มิถุนายน 2475 โดยคณะราษฎรแล้ว
หลายต่อหลายคนอาจนึกถึงแต่เรื่องการเปลี่ยนแปลงการปกครองจากระบอบสมบูรณาญาสิทธิราชย์มาเป็นระบอบประชาธิปไตย
น้อยคนนักจะทราบว่า การปฏิวัติในครั้งนั้น จะมีผลกระทบอันนำมาซึ่งความเปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยสำคัญต่อมิติทางวัฒนธรรมด้วย
นั่นอาจเป็นเพราะว่า ภายหลังคณะราษฎรหมดบทบาทนำทางการเมืองไปหลังช่วงปี 2490 แล้ว กลุ่มการเมืองใหม่ที่เข้ามาแทนที่ ซึ่งอาจกล่าวได้ว่าจนกระทั่งถึงยุคนี้ มีลักษณะที่ตรงกันข้ามกับอุดมการณ์และแนวคิดของคณะราษฎร (ถ้าจะมีอ้างกันว่ามีแนวคิดหรืออุดมการณ์เดียวกัน ส่วนใหญ่ก็น่าจะเพื่อผลประโยชน์ทางการเมือง)
ส่งผลให้หลายคนละเลยที่จะศึกษาผลกระทบจากการปฏิวัติในปี 2475 ที่มีต่อวงการศิลปะและสถาปัตยกรรมไทย
แต่ก็ใช่ว่าจะไม่มีผู้ศึกษาในเรื่องราวดังกล่าว หนึ่งในนั้นคือ อ.ชาตรี ประกิตนนทการ อาจารย์ภาควิชาศิลปสถาปัตยกรรม คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ มหาวิทยาลัยศิลปากร ผู้ได้รับรางวัลชูเกียรติ อุทกะพันธุ์ ครั้งที่ 4 ประจำปี 2550
อ.ชาตรีมีผลงานการศึกษาเกี่ยวกับศิลปะและสถาปัตยกรรมไทยในยุคของคณะราษฎรหลายชิ้น รวบรวมเป็นหนังสือหลายเล่ม หนึ่งในนั้นคือ "ศิลปะ-สถาปัตยกรรมคณะราษฎร" พิมพ์ครั้งแรกเดือนตุลาคม 2552 โดยสำนักพิมพ์มติชน ราคา 170 บาท
สิ่งที่เป็นรหัสของหนังสือเล่มนี้ คิือการอธิบายให้เห็นถึงศิลปะและสถาปัตยกรรมในยุคคณะราษฎร ซึ่งถูกสร้างขึ้น เพื่อทำหน้าที่เป็นสัญลักษณ์ทางการเมืองในเชิงอุดมการณ์บางอย่างที่มีลักษณะเฉพาะตัวของยุคสมัย แตกต่างจากยุคสมัยทางศิลปะก่อนหน้าและหลังจากนั้นอย่างสิ้นเชิง จนแยกออกมาเป็นยุคสมัยทางศิลปะและสถาปัตยกรรมได้ต่างหากอีกยุคสมัยหนึ่ง
แต่วงการวิชาการกลับละเลยที่จะศึกษา เนื่องจากถูกครอบงำจากมายาคติของสังคมไทยที่มองว่า ยุคคณะราษฎรเป็นยุคสมัยที่แย่ที่สุดยุคหนึ่งของหน้าประวัติศาสตร์ไทย
หากจะมีการศึกษาก็พร้อมใจกันอธิบายโดยอาศัยแต่เหตุปัจจัยภายนอกและใช้ทฤษฎีทางประวัติศาสตร์ศิลปะและสถาปัตยกรรมแบบสากลมาเป็นหลักในการอธิบายเพียงอย่างเดียว โดยไม่คำนึงถึงปัจจัยภายในที่มีส่วนสำคัญต่อการเกิดขึ้นของศิลปะและสถาปัตยกรรมในช่วงเวลาดังกล่าวเท่าที่ควร
อ.ชาตรีจึงเห็นว่า ถึงเวลาแล้วที่สังคมไทยจะต้องหันมาทบทวนและทำความเข้าใจต่องานศิลปะและสถาปัตยกรรมที่ถูกสร้างขึ้นในช่วงเวลาระหว่างปี 2475-2490
ศิลปะและสถาปัตยกรรมในยุคคณะราษฎร..
-------------------------------------
หมายเหตุ - ตีพิมพ์ครั้งแรก ใน คอลัมน์ รหัสหนังสือ หนังสือพิมพ์มติชนรายวัน ฉบับวันอาทิตย์ที่ ๗ มีนาคม ๒๕๕๓
